કાચની કરચો.

કાચની કરચો.          પલ્લવી જીતેન્દ્ર મિસ્ત્રી.

સવારમાં પ્રીતિ સસરાને ચાનો કપ આપવા ગઈ ત્યારે એના હાથ રીતસર ધ્રુજતા હતા.

સાત દિવસ પહેલા જ એ પ્રણવને પરણીને આ ઘરમાં આવી હતી. બંને વરઘોડીયા સીમલા ફરીને હજી ગઈ કાલે જ પાછા  ફર્યા હતા.  આજે એ પહેલીવાર આ ઘરમાં ચા બનાવીને સસરાને આપી રહી હતી. સસરાજીના કડક સ્વભાવ વિષે એણે થોડું ઘણું સાંભળ્યું હતું, એટલે ‘ચા બરાબર બની હશે કે નહીં, પપ્પાજીને ચા  ભાવશે કે નહીં ?’ ના સંદેહ હેઠળ એ ચાનો કપ લઈને કિચનમાંથી બેઠક રૂમમાં આવી.

ચાનો કપ સસરાજીને આપે તે પહેલા જ એના હાથમાંથી કપરકાબી  છટકી ગયા, ફર્શ પર પડયા, ચા ઢોળાઈ અને ‘ખણ ણ ણ..’ ના અવાજ સાથે રકાબીના ટુકડા થઇ ગયા. એ શિયાવિયા થઇ ગઈ, એક ક્ષણ તો ઉભી હતી ત્યાં જ જડાઈ ગઈ, પછી ગભરાટમાં આવીને રકાબીના ટુકડા ભેગા કરવા માંડી.

‘શું થયું ?’ એમ બોલતો પ્રણવ રૂમમાંથી બહાર આવ્યો. સસરાજી કંઈ બોલે તે પહેલાં જ સાસુજીએ કહ્યું, ‘બેટા, સાચવજે, ક્યાંક કાચની કરચો હાથમાં વાગી ન જાય.’  પ્રણવ કિચનમાંથી એક નાની પ્લાસ્ટિકબેગ  લઇ આવ્યો, પ્રીતિએ રકાબીના ટુકડા એમાં નાખ્યા, પ્રીતિએ પોતું લાવીને ઢોળાયેલી ચા સાફ કરી. પ્રીતિએ આંખોમાં આવેલા આંસુઓ માંડ માંડ રોક્યા, પ્રણવે, ‘થઇ જાય એવું કોઈકવાર, રડવાનું કે ડરવાનું નહીં’ એમ આંખોથી જ એને સધિયારો આપ્યો.

પ્રીતિએ રસોઈમા સાસુજીને મદદ કરવામાં મન પરોવ્યું. જમીને સસરાજી એમની ઓફિસે અને પ્રણવ પોતાની જોબ પર ગયો. બપોરે સાસુજી બેઠક રૂમમાં આડા પડ્યા અને એ પોતાના બેડરૂમમાં આરામ કરવા ગઈ. એ ઉઠી ત્યારે બહારની રૂમમાં ધીમી ધીમી બોલચાલનો અવાજ સાંભળી એ બેઠકરૂમના બારણા પાસે આવી, એના આગમનથી અજાણ એવા સાસુમાને એણે બાજુવાળા રમીલામાસી સાથે વાત કરતા સાંભળ્યા, ‘પુત્રના લક્ષણ પારણામાંથી, અને વહુના લક્ષણ બારણામાંથી. રસોડામાં પગ મુકતા જ એણે તો રકાબી તોડીને શુકન કર્યા’     

સાંભળીને પ્રીતિ ડઘાઈ ગઈ, એને જોઈ સાસુમા થોડા ખાસિયાણા પડી ગયા, પછી ફેરવી તોળીને બોલ્યા, ‘આવ બેટા, જો, રમીલામાસીની ઓળખાણ કરાવું.....’ પછી સાસુમા બોલતા ગયા, પણ પ્રીતિનું ધ્યાન એમની વાતમાં ક્યાં હતું જ ? એ તો એની ઘવાયેલી લાગણીને પંપાળનારની, મલમ લગાડનાર પ્રણવની રાહ જોઈ રહી હતી.

સાંજે પ્રણવ આવ્યો, ત્યારે પ્રીતિના જીવને  થોડી રાહત લાગી.  પપ્પા આવ્યા એટલે બધા જમવા બેઠા. જમીને પ્રણવે કહ્યું, ‘મમ્મી, અમે થોડું ફરી આવીએ.’ અને બંને જણ ઘરની બહાર નીકળ્યા, ત્યારે પ્રીતિને બહારની ખુલ્લી હવા આજે રોજ કરતાં વધારે રાહતમય લાગી.

બાગમાં બેસીને પ્રણવે જ્યારે પૂછ્યું, ‘આજે મારી પ્રીતિરાણીએ શું કર્યું ?’  ત્યારે પહેલાં તો પ્રીતિએ માત્ર સ્મિત કર્યું. બપોરે સાસુમાએ કહેલી વાત પ્રણવને કરવી કે નહિ ? પ્રીતિ વિમાસણ અનુભવતી ચુપ જ રહી. પણ પ્રણવ સમજી ગયો કે પ્રીતિ કોઈ વાત પોતાનાથી છુપાવી રહી છે. એણે પ્રીતિનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો અને હળવેથી દબાવીને બોલ્યો, ‘જે કહેવું હોય તે મને નિખાલસપણે કહી શકે છે. એનાથી તારા દિલનો ભાર હળવો થશે.’

પ્રીતિએ બપોરના સમયે સાસુમાએ કહેલી વાત પ્રણવને સંભળાવી. પ્રણવે શાંતિથી કહ્યું, ‘પ્રીતિ, બધા કહે છે કે મારા પપ્પા આકરા સ્વભાવના છે, પણ એવું નથી. ખરેખર તો પપ્પા સમજદાર છે. સાચું કહું તો મારી મમ્મીનો સ્વભાવ જ આકરો છે, એ ખાસ ભણ્યા નથી, અને જુનવાણી વિચારના છે. આટલા વર્ષે એમને બદલવા પણ અઘરા છે,  તું તો વેલ એજ્યુકેટેડ છે, સમજદાર છે, આપણે જ એડજસ્ટ થવું પડશે, તું સમજે છે ને કે હું શું કહેવા માંગુ છું ?’

પ્રીતિ પ્રણવની વાત સમજી ગઈ, એણે ધીરે ધીરે એડજસ્ટ થતાં શીખી લીધું. ઘરમાં સાસુજીનું એકચક્રી રાજ સ્વીકારી લીધું. પોતાના પિયરનું નિખાલસ અને ખુલ્લું વાતાવરણ એને બહુ યાદ આવતું. જ્યારે સાસરામાં તો કોઈપણ વાત સીધે સીધી કહેવાને બદલે સાસુજી વ્યંગ – કટાક્ષ – વક્રોક્તિમાં કહેતા, જે પ્રીતિને શૂળની જેમ  ખુંચતા, પણ એણે મૂંગા રહેતા શીખી લીધું હતું. સસરાજી કંઈ બોલતા નહિ, પણ સાસુજી નાની નાની વાતે કલેશ કરતાં.

એકવાર ગેસનો સીલીન્ડર ખલાસ થઇ ગયો હતો, સાસુજીએ સ્ટવમાં કેરોસીન ભરવાની સૂચના આપી હતી, ઘરના બીજા કામમાં પ્રીતિ એ વાત ભૂલી ગઈ, પછી તો સાસુજી કંઈ આ તક છોડે ?  - ‘જેને કામ કરવું જ ન હોય, એને કોઈ યાદ અપાવે તો પણ શેનું યાદ રહે ? એની પાસેથી પરાણે કોણ કામ કરાવી શકે ?’ વગેરે વગેરે કહીને પ્રીતિને ભારે કટાક્ષ બાણથી વીંધી નાખી. આંખોમાં આવેલા આંસુઓને ખાળતા પ્રીતિ ચુપચાપ સાંભળતી રહી, કેમ કે વાંક એનો જ હતો.

એકવાર રોજના નિયમ મુજબ રોટલી કરીને એણે આડણી – વેલણ ધોઈને મુક્યા, અને પ્રણવે સોપેલું કામ કરવા બજાર જવા માટે પગમાં ચપ્પલ પહેર્યા, ત્યાં જ સાસુજીનો અવાજ સંભળાયો, ‘ફરવા જવું હોય તો ખુશીથી જાવ, મને વાંધો નથી, નાસ્તાની પૂરી હું બનાવી દઈશ, પણ આડણી – વેલણ તો કોરા રાખવા હતા, ધોઈને ભીના કરી દેવાની શી જરૂર હતી ?’ ચપ્પલ કાઢીને એ પાછી રસોડામાં આવી, આડણી-વેલણ કપડાથી કોરા કરીને એણે પૂરીઓ બનાવી દીધી.

પ્રણવે જોબ પરથી આવીને પ્રીતિને પૂછ્યું કે એણે સોપેલું કામ થયું કે નહીં, તો મમ્મીજી બોલ્યા, ‘એને બિચારીને ઘરના કામમાંથી ફુરસદ જ ક્યાં મળે છે ? એવી હોંશીલી છે ને કે ફટાફટ કામ નીપટાવી દે છે. આજે તો એણે એવી મસ્ત  પુરીઓ બનાવી છે, તું ખાઈશ તો ખુશ થઇ જઈશ.’ પ્રીતિ નવાઈથી સાંભળતી જ રહી ગઈ. એણે મનોમન  નોંધ લીધી કે -  એની સાથેનું સાસુજીનું  વર્તન પ્રણવની હાજરીમાં મધુરું અને એની ગેરહાજરીમાં અધૂરું (આડું) રહેતું.

સાસુજી માંદા હતા ત્યારે નાળીયેરપાણી વાળો દર બે દિવસે એમને માટે બે નાળીયેર આપી જતો. એકવાર એ આવ્યો ત્યારે એને પૈસા આપવા સાસુજીએ પોતાનું પર્સ ખોલીને કહ્યું, ‘અરે ! આમાં સો સો રૂપિયાની ત્રણ નોટ હતી, અત્યારે બે જ નોટ છે, એક નોટ ક્યાં ગઈ? જશુબેન (કામવાળી) તો બહુ જુના અને વિશ્વાસુ છે, એ કંઈ લે એવા નથી. પ્રીતિ કંઈ બોલી નહીં, પણ એને લાગ્યું કે સાસુમા એના પર શક કરી રહ્યા છે. સાંજે સસરા ઘરે આવ્યા ત્યારે સાસુજીએ એમને પોતાની પર્સમાંથી સો રૂપિયા ખોવાયાની વાત કરી. સસરા બોલ્યા, મારી પાસે બધી પાંચસોની નોટ જ હતી, એટલે સો ની  એક નોટ મેં તારી પર્સમાંથી રીક્ષાવાળાને આપવા માટે લીધી હતી, સોરી, તને કહેવાનું ભૂલી ગયો હતો. પ્રમાણિક સ્વભાવ ધરાવતી પ્રીતિને સસરાજીની આ વાત સાંભળીને હૈયે હાશ થઇ, પણ સાસુજીએ પોતાના પર કરેલા શક બદલ એ અંતર ખુબ જ ઘવાયું.

એકવાર પ્રીતિને ‘યુરીન ઇન્ફેકશન’ થયું. એણે વારંવાર બાથરૂમ જવું પડતું. એકવાર એ તાર પર સુકાયેલા કપડા ઉતારીને ઘડી કરીને બાથરૂમની સેલ્ફ પર મુકવા ગઈ, સાસુજી સમજ્યા કે બાથરૂમ ગઈ છે, એ કપડાં ગોઠવીને બહાર આવી ત્યારે એણે સાસુજીનો ગુસપુસ અવાજ સાંભળ્યો, એ ટચલી આંગળી ઉંચી કરીને  રમીલામાસીને કહી રહ્યા હતા, ‘દિવસમાં કોણ જાણે આમ પણ કેટલીવાર જાય છે.’ પ્રીતિને  થયું, ‘હવે તો હદ થાય છે, બાથરૂમ જવા માટે પણ નિયમો ? દિવસમાં અમુક જ વાર જવાનું એવું ?’ સાસુજીના સ્વભાવની રુક્ષતા એને ખુબ જ કઠી. એનું મન ભરાઈ આવ્યું, બેડરુમમાં જઈને એ રડી પડી.

રોજના નિયમ મુજબ જમીને, રસોડાનું કામકાજ પતાવીને એ  રાત્રે પ્રણવ સાથે બહાર ગઈ, ત્યારે એણે પ્રણવને બપોરે ઘરમાં બનેલી વાત કરી. પ્રણવ આ ઘરમાં મમ્મીની સર્વોપરિતા અને પ્રીતિની ઘુટન સમજતો હતો. એણે બહારગામ જોબ માટે અરજીઓ કરવા માંડી. અને ચાન્સ મળતા જ ઘરથી દૂરની જગ્યાએ જોબ લઇ લીધી. પ્રીતિને લઈને એ દુર જતો રહ્યો. સંબંધમાં દૂરી આવવાનું કારણ એ જ હતું કે - ‘કાચની કરચો હાથમાં નહીં, હૈયામાં વાગી હતી.’