તર્પણ

તર્પણ : (વાર્તા)                    પલ્લવી જિતેન્દ્ર મિસ્ત્રી.

“બે વજહ ઘર સે  નીકલનેકી જરૂરત ક્યા હૈ, મૌત સે આંખે મિલાને કી જરૂરત ક્યા હૈ ? સબ કો માલુમ હૈ બાહર કી હવા હૈ કાતિલ, યું હી કાતિલ સે ઉલઝને કી જરૂરત ક્યા હૈ ?  જિંદગી એક નેમત હૈ ઉસે  સંભાલ કે રખો, કબ્રગાહો કો સજાને કી જરૂરત ક્યા હૈ ? દિલ બહલાને કે લિયે ઘર મેં વજહ હૈ કાફી, યું હી ગલિયો મેં ભટકને કી જરૂરત ક્યા હૈ ?”

‘ગુલઝાર’ જી ની આ ફેમસ પંક્તિઓ  સલોનીના મોબાઈલમાં કોઈએ મોકલી, જે ૨૦૨૦ ના ચાલુ વર્ષમાં આવી પડેલા  ‘કોરોના કાળ’ ના માહોલમાં હર એક ઇન્સાન માટે એકદમ બંધ બેસતી આવતી હતી. અને સલોનીની નજર એ પંક્તિઓ સાથે હાથમાં પેન પકડીને ઉભેલા ગુલઝારજી ની તસવીર પર જડાઈ ગઈ.

એના મનમાં  નવ વર્ષ  પહેલા બનેલો બનાવ  આબેહુબ તાજો થયો. એ દિવસે મોડી પડેલી સલોનીએ ક્લાસમાં જવા માટે  કોલેજના કોરીડોરમાં ઝડપભેર પગલાં ભર્યા, ઉતાવળમાં એક યુવાન સાથે એ અથડાઈ પડી, એની બુક્સ એના હાથમાંથી ઉછળીને જમીન પર પડી ગઈ. અને સવાર સવારમાં મમ્મી સાથે ઝઘડીને આવેલી સલોનીના મુખમાંથી સ્વસ્તિવચનો (અપશબ્દો) નીકળી પડ્યા. પેલા યુવાને એને સ્માઈલ આપતાં હળવેથી ગાયું,   “बोलिये सुरीली बोलियां, खट्टी मीठी आँखों की रसीली बोलियां...”

પોતાના ફેવરીટ શાયર ગુલઝારજીની પંક્તિઓ સાંભળતાં જ સલોનીનો  ગુસ્સો વરાળ થઇને હવામાં ગાયબ થઇ ગયો. એને પોતાની ભૂલ થયાનો અહેસાસ થતાં જ પેલા યુવાનને ‘સોરી’ કહ્યું, અને બુક્સ લેવા એ નીચે ઝુકી. બરાબર એ જ વખતે યુવાન પણ એને બુક્સ લેવામાં મદદ કરવા માટે નીચે ઝૂક્યો. અને બંનેના માથા ટકરાયા, આ વખતે બંનેના મોંમાંથી એકસાથે  ‘સોરી’ નીકળી ગયું અને બંને હસી પડ્યા. સલોની એ યુવાનને ‘થેન્ક્સ’ કહીને બુક્સ લઈને ક્લાસ તરફ દોડી, એ સાથે જ એને પેલા યુવાનના સ્વરે ગુલઝારજી ની બીજી પંક્તિ સાંભળવા  મળી, “देखो, आहिस्ता चलो, और भी आहिस्ता ज़रा, देखना, सोच-सँभल कर ज़रा पाँव रखना,”

હં, આ પણ મારા જેવો જ કોઈ ગુલઝારજી નો ફેન લાગે છે, અત્યારે તો મોડું થઇ ગયું છે, પણ આને ફરી મળવું પડશે જરૂર. અને સલોની એને ફરી મળી પણ ખરી, યુવાન ‘દિલચશ્પ’ લાગ્યો એટલે  મુલાકાતનો સીલસીલો ચાલુ થઇ ગયો. ‘જોડી ઓ ઉપરવાળો બનાવે છે’ એવું સલોનીએ એની મમ્મીના મોઢેથી ઘણીવાર સાંભળેલું, પણ એ વાત એ માનતી થઇ અમરને મળ્યા બાદ. પ્રથમ ઉપરછલ્લો  પરિચય થયો, પછી દોસ્તી થઇ, અને પછી આ દોસ્તી પ્રેમમાં પરિણમી. સલોની બી.એસ.સી. કરીને જોબ પર લાગી ગઈ, અને અમર ડૉકટર થયો. એ પછી અમરે જ સલોનીને કહ્યું, ‘મને તારી સાથે આખી ઉમર વિતાવવાનું ગમશે, તારો શો વિચાર છે ?’ મસ્તીખોર સલોનીએ અમરને સતાવવા કહ્યું, ‘સોચેંગે તુમ્હે પ્યાર કરે કે નહી, યે દિલ બેકરાર કરે કે નહી ?’ અમર હસીને બોલ્યો, ‘મૈ અકેલા બહોત દેર ચલતા રહા અબ સફર જીન્દગાનીકા કટતા નહિ, ઈસલીયે જનાબ, આપ સોચીયેગા જરૂર, પર ઇતના ભી મત સોચના કી બાત તય કરનેમે હી ઉમર બીત જાય’ અને પછી આ બંને પ્રેમીપંખીડા વડીલોની સહમતીથી  પરણી ગયા.

‘મમ્મીઈઇઈઇ... ‘ ઊંઘમાંથી જાગી ઉઠેલી પીન્કીની બુમ સાંભળીને  સલોની ભૂતકાળમાંથી વર્તમાનમાં પાછી ફરી, અને ડ્રોઈંગરૂમના સોફામાંથી સફાળી ઉઠીને જ્યાં પિન્કીને સુવડાવી હતી, એ બેડરૂમમાં દોડી ગઈ. કોઈ ભયંકર સપનાથી છળી ઊઠી હોય એમ ઘભરાઈ ગયેલી  પિન્કીને એણે પોતાના આલિંગનમાં લઈને એની પીઠ પર હાથ પસવારતા મુક સાંત્વન આપ્યું.  ‘મમ્મી, પપ્પા...પપ્પા... ક્યારે આવશે ?‘ પીન્કીએ ધ્રુસકા ભરતા પૂછ્યું. ‘હા, બેટા, પપ્પા આવશે, બધા  પેશન્ટને તપાસી લેશે પછી પપ્પા આવશે હોં.’ સલોનીએ પિન્કીને જુઠું આશ્વાસન આપ્યું અને પોતાનું રુદન રોકવા નીચેના હોઠને ઉપરના હોઠ વડે જોશથી બંધ કર્યો. ‘મમ્મી,પપ્પા, હવે મને મળ્યા વગર, મને વહાલી કર્યા વગર પાછા જતા તો નહિ રહે ને ? પીન્કીએ સલોની સામે જોઇને પ્રશ્નાર્થ નજરે પૂછ્યું. ‘ના, બેટા, હવે પપ્પા એવું નહિ કરે હોં.’ સલોનીએ જોર જોરથી ધડકતા પોતાના હૃદયને માંડ માંડ કાબુમાં રાખીને પિન્કીને કહ્યું. અત્યારે પપ્પા વગર ટળવળતી પિન્કીને હકીકત જણાવવા કરતાં એને સંભાળવાની ખાસ જરૂર હતી.

એક મહિના પહેલા હોસ્પીટલમાં  કોરોના પેશન્ટની સારવાર કરવા ગયેલો અમર, સલોની અને પિન્કી કોરોનાથી સેફ રહે એટલા માટે દરરોજ ઘરે આવવાને બદલે હોસ્પીટલની બાજુમાં આવેલી હોટલમાં જ રોકાયો હતો. કોરોના પેશન્ટની સારવારમા કોઈ વાર જમવાનું ચુકાઈ જતું, પણ અત્યંત બીઝી હોવા છતાં  દિવસમાં એકવાર વિડીઓ કોલ કરીને સલોની અને પીન્કી સાથે  વાત કરવાનું એ ચૂકતો નહિ. પાંચ વર્ષની પિન્કીને કોરોના રોગ વિષે વિગતવાર ખબર તો નહોતી, પણ એને એટલી ખબર હતી કે આખા વર્લ્ડમાં આવી ગયેલો આ એક બહુ ખરાબ રોગ છે, જેના કારણે બાળકો સ્કુલમાં જઈ શકતા નથી, સોસાયટીના ગ્રાઉન્ડમાં જઈ એકબીજા સાથે રમી શકતા નથી, માણસો માસ્ક પહેર્યા વગર બહાર નીકળી શકતા નથી. અને સૌથી ખરાબ વાત તો એ છે કે પપ્પા ઘરે આવતા નથી, મોબાઈલથી જ વાત કરે છે. 

પંદર દિવસ પહેલાની એક સવારે અમરનો ફોન આવ્યો, ‘સલોની, મારો કોરોના ટેસ્ટ પોઝીટીવ આવ્યો છે’ આ સાંભળતાં જ સલોની ડઘાઈ ગઈ, હિંમત ભેગી કરીને એ બોલી, ‘ અમર પ્લીઝ તું ઘરે આવી જા, હોમ ક્વોરેનટાઇન થઇ જા. આપણે બેસ્ટ ડૉકટરની એડવાઈઝ લઈને તારી સારવાર ચાલુ કરી દઈએ.’ ‘સલોની, હું ઘરે આવીશ તો પીન્કી મારાથી  દુર રહી શકશે નહિ. અને એને ચેપ લાગશે, તો તને પણ ચેપ લાગશે, બેટર ઓપ્શન એ જ છે કે હું અહી હોસ્પીટલમાં જ સારવાર લઉં.’ ‘અમર, પંદર દિવસથી તમને માત્ર વીડિઓ મા જ જોયા છે, તમને જોવાની ઈચ્છા તીવ્ર થઇ છે, પ્લીઝ એકવાર મળી જાવ’ થોડીવાર સન્નાટો છવાયો, પછી અમર બોલ્યો, ‘ઠીક છે, સલોની. હું પણ તમને બંનેને મળવા તડપી રહ્યો છું.  હું ઘરે આવું છું, પણ ઘરના કંપાઉંડની વોલ પાસે બહાર ઉભો રહીશ. તમે બંને મને  જોઈ લેજો અને હું તને અને પિન્કીને જોઈ લઈશ. પછી હોસ્પિટલમાં પાછો ફરી જઈશ, અને સારવાર માટે દાખલ થઇ જઈશ.

અને અમર આવ્યો, દૂરથી પ્રિય પત્નીને અને કાળજાના કટકા જેવી દીકરી પીન્કીને મન ભરીને જોઈ લીધા. પીન્કી દોડીને પપ્પાને વળગી પડવા માંગતી હતી, સલોનીએ એને માંડ  માંડ પકડી રાખી હતી. બંને છેડે શ્રાવણ-ભાદરવો જેવી અશ્રુઓની ધાર અવિરત ચાલુ હતી. અને અમર પોતાનું કાળજું કઠણ કરીને ‘બાય-બાય’ ની સાઈનમાં હાથ હલાવીને ચાલી ગયો હતો. પીન્કીએ રડી કકળીને આખું ઘર માથે લીધું, ’પપ્પા, મને વળગીને વહાલી કર્યા વગર  ગયા જ કેવી રીતે ?’ સલોનીએ સમજાવવાની લાખ કોશિશ કરી, પણ પીન્કી માની નહિ. એણે કંઈ ખાધું પીધું નહિ, રડી રડીને થાકી ત્યારે ડ્રોઈંગરૂમમાં નીચે જમીન પર જ સુઈ ગઈ. સલોનીએ ઊંઘી ગયેલી પિન્કીને બેડમાં સુવડાવી. આ બંનેની હાલત જોઇને પડોશીઓની આંખો પણ ભીની થઇ ગઈ.

અમર દૂરથી મળીને ગયો તે પછીના ના રોજે રોજ અમરની બગડતી જતી તબિયતના સમાચારે સલોનીની ઊંઘ ઉડાડી દીધી હતી. એને ટ્રીટમેન્ટ આપી  રહેલા ડૉકટર સાથે રોજ સલોનીની બે ત્રણ વાર વાત થતી.. ’આજે અમરનું  ઓક્સિજન લેવલ ઘટીને આટલું થયું, અને ઓક્સિજન માસ્ક લગાવવું પડ્યું.’  ‘આજે અમરના ૮૦ % લંગ્સ ઈફેક્ટ થયા છે.’  ‘આજે બ્લડ કલોટ થવાથી હાર્ટને અસર થઇ એટલે વેન્ટીલેટર પર મુકવા પડ્યા છે.’ ‘આજે અમરના બ્રેનમાં ઓક્સિજન ન પહોંચવાને કારણે  બ્રેનના  અમુક ટકા હિસ્સાને નુકસાન થયું છે.’  એક એક સમાચાર સલોનીના દિલ પર હથોડીના ઘા ની જેમ ઝીંકાતા હતા. એક એક દિવસ એને એક વરસ જેવો મોટો લાગતો હતો. અમરના સાજા થવાની આશા ઉત્તરોત્તર ઘટતી જતી હતી. દિવસે દિવસે  જાણે મોત અમરની પાસે આવી રહ્યું હતું, અને સલોની  સાવ લાચાર હતી. અમરને બચાવવાની વાત તો દૂર રહી, પુરા એક મહિનાથી સલોની એને મળી પણ નહોતી. અને સલોની અને પીન્કીને ‘બાય-બાય’ કરીને  ગયેલા અમરે બરાબર પંદર દિવસ પછી આજે  દુનિયાને પણ ‘બાય-બાય’ કરી દીધું.

‘આખી ઉમર વિતાવવાનું’ વચન આપીને અમર માત્ર નવ વર્ષના મધુર લગ્નજીવન પછી સલોનીને છોડીને પરલોકની સફરે ઉપડી ગયો હતો. સલોનીના જમા પાસામાં હોય તો અમરના પ્રેમની નિશાનીરૂપ એક માત્ર દીકરી પીન્કી હતી. અમર હવે માત્ર સલોનીના શ્વાસમાં અહેસાસ બનીને રહી ગયો હતો. પણ સલોનીએ તો હજી જીવવાનું હતું, પિન્કીને માટે. એણે પોતાની ડાયરીમાં લખ્યું, ‘ન નશ્વર દેહ ઘરમાં આવ્યો, ન મુખના અંતિમ દર્શન થયા, ન અગ્નિ અપાયો, ન તર્પણ થયું, જો કંઈ થયું તો બસ એટલું થયું કે એક નિશાની રહી એના પ્રેમની અને ભારતના એક સપૂતનું જીવન દેશને અર્પણ થયું.’  સલોનીની આંસુઓથી ધૂંધળી બનેલી નજર હાર ચઢાવેલા અમરના ફોટા તરફ ગઈ, ‘આપણી વહાલી દીકરીને મોટી કરવાની જવાબદારી તેં લીધી છે, એનાથી મોટું તર્પણ મારા માટે બીજું શું હોઈ શકે ?’ જાણે અમરની પાણીદાર આંખો ફોટામાંથી સલોનીને કહી રહી હતી.